Księga rodzin miejscowości Leisnitz / Lisięcice

Księgi kościelne, rodziny i dzieje miejscowości od 1689 roku

Od wielowiekowych związków z komandorią joannitów w Gröbnig po księgi kościelne i akta stanu cywilnego, na podstawie których odtwarzane są rodziny tej miejscowości.

Witamy w księdze rodzin miejscowości Leisnitz / Lisięcice

Leisnitz, dzisiejsze Lisięcice, leży około 8,5 km na północny wschód od Leobschütz (dzisiejszych Głubczyc), w powiecie głubczyckim w województwie opolskim. Katolicka parafia przez wiele stuleci była ściśle związana z komandorią joannitów w Gröbnig (dzisiejsze Grobniki).

Leisnitz i Lisięcice to różne nazwy i rozdziały historii tej samej miejscowości.

Ze względów genealogicznych niniejsza księga rodzin koncentruje się przede wszystkim na rodzinach mieszkających w Leisnitz do 1945 roku. Sama miejscowość nie przestała jednak istnieć w 1945 roku. Po II wojnie światowej znalazła się w granicach Polski i nosi dziś nazwę Lisięcice. Wieś należy obecnie do gminy Głubczyce i jest miejscem zamieszkania jej polskich mieszkańców. Jej historia trwa nadal, choć w zmienionych warunkach politycznych, językowych i kulturowych. Strona ta ma więc dokumentować wcześniejsze dzieje Leisnitz, nie tracąc z pola widzenia dzisiejszej polskiej tożsamości Lisięcic.

Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego w Lisięcicach

Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego w Lisięcicach, 2016. Foto: Juandev / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Źródło zdjęcia.

Księga rodzin

Księga rodzin miejscowości Leisnitz obejmuje wpisy z ksiąg kościelnych i rejestrów stanu cywilnego z lat 1689–1945. Wykorzystano księgi kościelne zmikrofilmowane przez Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (Family History Library / FamilySearch), wtóropisy ksiąg kościelnych z archiwum w Ołomuńcu oraz inne opracowane księgi kościelne i akta stanu cywilnego z Archiwum Państwowego w Opolu.

Najstarsze źródła od 1689 Najstarsze wtóropisy ksiąg kościelnych wykorzystane w OFB pochodzą z zespołu dawnej archidiecezji ołomunieckiej.	Księgi kościelne 1717–1945 Zarejestrowane na mikrofilmach FHL / FamilySearch chrzty, śluby i zgony zostały porównane z innymi zachowanymi seriami i włączone do OFB.
Wtóropisy z Opola 1836–1862 Zachowane w Archiwum Państwowym w Opolu wtóropisy uzupełniają pozostałą dokumentację parafialną.	Urząd Stanu Cywilnego 1874–1910 Dostępne online księgi Urzędu Stanu Cywilnego w Leisnitz również zostały wykorzystane przy opracowywaniu OFB.

W miarę możliwości poszczególne osoby zostały połączone w rodziny. Niektóre wpisy mogą jednak nadal pozostawać niepowiązane i w przyszłości zostać uzupełnione. Nazwiska rodzinne zostały zazwyczaj ujednolicone do jednej pisowni; warianty zapisu odnotowano, jeśli było to możliwe, w uwagach. Szczególnie rzadkie nazwiska i nazwy miejscowe w starszych rękopisach nie zawsze dają się jednoznacznie odczytać, dlatego nie można całkowicie wykluczyć błędów w odczycie.

Pytania, poprawki, uzupełnienia i inne wskazówki są zawsze mile widziane. Dokumenty rodzinne, fotografie i dodatkowe informacje mogą pomóc w wyjaśnianiu nierozwiązanych jeszcze powiązań między osobami i rodzinami.

Historia miejscowości

Albert Mucha w wydanej w 1956 roku Chronik der Gemeinde Leisnitz O/S. podaje dla średniowiecza różne formy nazwy miejscowości, między innymi Lysintiz, Leisentitz i Leistnitz. Wywodzi nazwę od imienia osobowego Lysota lub Lysata. Takie interpretacje najstarszych dziejów wsi opierają się częściowo na starszej literaturze regionalnej i dlatego należy traktować je z należytą ostrożnością.

Pewny jest natomiast ścisły związek z komandorią joannitów w Gröbnig. Już w średniowieczu Leisnitz należało do obszaru władztwa komandorii. W przekazie z 1318 roku wieś pojawia się w związku z joannitami. Przez następne stulecia jej rozwój pozostawał ściśle związany z Gröbnig.

1549 — podział dziedzicznego sołectwa.
Dziedziczne sołectwo w Leisnitz zostało podzielone między braci Bartolomäusa i Andreasa. Od tego czasu istniały dwa sołectwa: górne i dolne. W czasie wojny każdy z sołtysów dziedzicznych miał wystawić w pełni wyposażonego jeźdźca. Górne sołectwo od 1709 roku przez długi czas pozostawało w posiadaniu rodziny Spiller.

Leisnitz i komandoria Gröbnig

Stosunki gospodarcze i prawne z komandorią przez stulecia kształtowały codzienne życie mieszkańców. Część pańszczyzny odrabiano w majątku Gröbnig, a część w należącym do komandorii folwarku Kreuzwald. Zagrodnikom i chałupnikom dwa razy w tygodniu wolno było zbierać w Kreuzwald drewno na własne potrzeby.

Oprócz opłat pieniężnych i danin naturalnych istniały również obowiązki pańszczyźniane i transportowe. Dawne nazwy pól, takie jak Hofäcker i Zehnthof, przypominają o tym dawnym porządku gospodarczym. Wraz z likwidacją dóbr kościelnych na początku XIX wieku zakończyła się również wielowiekowa zależność od komandorii. Około 1810 roku dobra komandorii zostały przejęte przez państwo; majątki Gröbnig przeszły następnie na Friedricha Wilhelma Bernharda von Prittwitz. Zniesienie pozostałych czynszów gruntowych, danin naturalnych i świadczeń następowało w pierwszej połowie XIX wieku.

Wieś i jej mieszkańcy

W 1723 roku wymieniano dwóch sołtysów, jednego młynarza, 49 gospodarzy i 43 chałupników. W 1783 roku liczono 49 gospodarzy, 10 zagrodników i 38 chałupników. Do początku XX wieku wieś znacznie się rozrosła. Liczba mieszkańców wynosiła według podawanych danych: 979 w 1783 roku, 1672 w 1855, 1884 w 1890 i 1829 w 1910 roku. Leisnitz należało tym samym do większych gmin wiejskich powiatu Leobschütz.

W XIX i na początku XX wieku znacznie poprawiły się połączenia komunikacyjne i pocztowe. Droga bita do Leobschütz istniała od 1882 roku, do Oberglogau od 1883, a w kierunku powiatu Cosel od 1900 roku. Pomocniczą placówkę pocztową uruchomiono w 1865 roku. We wsi działały też liczne organizacje, m.in. związek kombatancki (1842), ochotnicza straż pożarna (1889) oraz kasa oszczędnościowo-pożyczkowa (1893).

Spośród młynów szczególnie zapamiętano Richtermühle, młyn położony nad Straduną, który pierwotnie należał do dolnego dziedzicznego sołectwa. Istniało też kilka wiatraków, które stopniowo znikały do początków XX wieku. Według miejscowej tradycji stary kamieniołom na stoku w kierunku Berndau dostarczał również materiału budowlanego na dawny mur miejski Leobschütz.

Kościół i parafia

Kościół istniał w Leisnitz już długo przed reformacją. Według kroniki miejscowości duża część mieszkańców wyznawała naukę protestancką mniej więcej od 1530 do 1658 roku. Po kontrreformacji duszpasterstwo ponownie stało się katolickie. Ze względu na przynależność do komandorii opiekę duszpasterską sprawował początkowo kapłan joannicki jako administrator parafii. Dopiero po likwidacji komandorii na początku XIX wieku w Leisnitz pojawili się samodzielni proboszczowie. Do parafii należał także leżący na południowy wschód folwark Kreuzwald.

Dzisiejszy katolicki kościół parafialny nosi wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. Jego obecny kształt w znacznej mierze pochodzi z odbudowy po pożarze z 1666 roku, przy zachowaniu starszych fragmentów budowli. W 1714 roku powiększono prezbiterium. Podczas kolejnego pożaru w 1812 roku uszkodzona została górna część wieży, którą następnie przebudowano. Pokrycie łupkowe kościół otrzymał w 1855 roku.

Cenne elementy wyposażenia

Do interesujących elementów wyposażenia należy kamienna chrzcielnica z 1589 roku, ambona z XVIII wieku oraz kielich, który według przekazu miał zostać ofiarowany w 1523 roku przez komtura Hansa Nimce. Wyposażenie z XIX wieku było częściowo finansowane przez rodziny z Leisnitz. Ołtarz główny wykonał w 1887 roku stolarz artystyczny Ondrusch z Leobschütz; kolejne ołtarze, figury i stacje Drogi Krzyżowej pojawiły się pod koniec XIX wieku.

Źródła wykorzystane w księdze rodzin

Wtóropisy ksiąg kościelnych z archiwum w Ołomuńcu / Olomouc: Leisnitz od 1689 roku; chrzty i śluby od 1689, zgony od 1714, przy różnych zakresach chronologicznych poszczególnych serii; opracowany materiał do 1852 roku.
Księgi kościelne Leisnitz, Family History Library / FamilySearch: chrzty, śluby i zgony 1717–1945, z lukami. Mikrofilmy FHL nr 937095, 937096, 2067486, 2067487, 2161903 i 2161904.
Archiwum Państwowe w Opolu: wtóropisy ksiąg kościelnych, w szczególności z lat 1836–1862, w zakresie wykorzystanym w OFB.
Akta stanu cywilnego Leisnitz, Family History Library / FamilySearch: urodzenia, małżeństwa i zgony 1874–1884. Mikrofilmy FHL nr 2035199 i 2035200.
Archiwum Państwowe w Opolu: akta stanu cywilnego Leisnitz z lat 1874–1910, w zakresie dostępnym online i wykorzystanym w OFB.

Literatura dotycząca historii miejscowości

Albert Mucha: Chronik der Gemeinde Leisnitz O/S., Taufkirchen/Vils 1956.
Robert Hofrichter: Heimatkunde des Kreises Leobschütz. Geschichtliches der einzelnen Ortschaften des Kreises Leobschütz mit 111 Abbildungen und Plänen, Leobschütz 1914.
Georg Beier: Die Dörfer des Kreises Leobschütz, Dülmen 1990.

Dalsze linki

Historyczne nazwy miejscowości są podawane zgodnie z językiem i okresem powstania poszczególnych źródeł. Dla współczesnej miejscowości używana jest oficjalna polska nazwa Lisięcice.

Miejscowa kronika rodzin Leisnitz